NL    PL link    ENG link
 


Dowgwillo_kop

Witamyblok wit|blok witNazwiskoblok wit|blok witHerbblok wit|blok witGenealogiablok wit|blok witKoligacjeblok wit|blok witAlbumy i wspomnieniablok wit|blok witHonor i Ojczyzna
Zdjęcia bezdomneblok wit| blok witAktualnościblok wit|blok witWarto przeczytaćblok wit|blok witWarto zobaczyćblok wit|blok witŻołnierze Wyklęciblok wit|blok witMatki Polkiblok wit
Polskie Kresyblok wit|blok witLekcja historiiblok wit|blok witŚpiewnik wileńskiblok wit|blok witPolecane witrynyblok wit|blok witBiblioteka

 

 




Powstanie warszawskie 1944
Powstanie Warszawskie 1944

 

 

 

 







 

 

 

 

 




 

 

Paryz_1944
Paryż 1944




 

 

 

 

 


 





Wyzwolenie Pragi 1945
Praga 1945

 

 








 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

Trzy powstania

W niemal wszystkich państwach okupowanej przez Trzecią Rzeszę Europy organizacje zbrojnego ruchu oporu, niezależnie od stopnia ich zasięgu i liczebności, snuły mniej lub bardziej realne plany walki z okupantem. Jednak, ze względu na znaczącą przewagę niemieckich wojsk, żadna z podziemnych organizacji nie mogła myśleć o samodzielnym działaniu. Przyjęto ostatecznie, że podziemne formacje zbrojne miały się ujawnić w momencie wkraczania regularnych formacji wojskowych państw Wielkiej Koalicji i włączyć się do walki o własną suwerenność. Taki model działań zbrojnych i politycznych widoczny był w trzech największych antyokupacyjnych wystąpieniach zbrojnych w końcowym okresie ostatniej wojny - w Warszawie, Paryżu i Pradze czeskiej.


Warszawa 1944

Powstanie, które rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku w Warszawie, miało być, według jego twórców i zwolenników, polityczną i wojskową demonstracją polskich aspiracji niepodległościowych. Wobec wkraczających na ziemie polskie oddziałów radzieckich niezbędne było pokazanie, iż istnieją polskie oddziały wojskowe i struktury cywilne Polskiego Państwa Podziemnego, zdolne do skutecznej walki z niemieckim okupantem, będące legalną kontynuacją II Rzeczypospolitej. "Potrzebny był czyn, który by wstrząsnął sumieniem świata,(...) który w stosunku do Rosji byłby aktem najdalej posuniętej dobrej woli - tym silniej uwypuklając jej postępowanie w stosunku do nas, jako oczywiste bezprawie. Zadania tego nie mogły spełnić walki toczone przez nasze oddziały na tyłach cofających się wojsk niemieckich na Wołyniu, na Wileńszczyźnie, we Lwowie, gdyż mimo wielkich ofiar z naszej strony, były to tylko walki o charakterze lokalnym, nie mogły zatem wywołać w świecie takiego echa, jakie odpowiadało ich znaczeniu wojskowemu" (gen. Leopold Okulicki "Niedźwiadek").

Przygotowania powstańcze nie wzbudzały wyłącznie głosów aprobaty. Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych, gen. Kazimierz Sosnkowski, przestrzegał dowódców Armii Krajowej: "Powstanie zbrojne byłoby aktem pozbawionym politycznego sensu, mogącym za sobą pociągnąć niepotrzebne ofiary. Jeśli celem powstania miałoby być opanowanie części terytorium Rzeczypospolitej, to należy zdawać sobie sprawę, ze w tym wypadku zajdzie konieczność obrony suwerenności Polski na opanowanych obszarach w stosunku do każdego, kto suwerenność tę gwałcić będzie. (...) Eksperyment ujawniania się i współpracy spełzł na niczym."

Zgodnie z założeniem, walki w Warszawie miały trwać kilka dni. Zresztą tyle samo miały trwać, i w rzeczywistości trwały, wystąpienia zbrojne w Paryżu i w Pradze. Na tyle czasu struktury konspiracyjne były w stanie przygotować zapasy broni. Potem do stolicy miały wkroczyć oddziały radzieckie. Do stolicy, w której byliby już polscy gospodarze suwerennego terytorium, czyli zorganizowane pod skrzydłami Armii Krajowej urzędy, samorządy, partie polityczne, organizacje społeczne. Jednak wskutek powstrzymania natarcia radzieckiego, walki na ulicach Warszawy, zamiast planowanych kilku dni, trwały przez ponad dwa miesiące. l chociąż zakończone wojskową porażką, unaoczniły istnienie suwerennego Polskiegio Państwa Podziemnego podporządkowanego legalnemu Rządowi Polskiemu na uchodźstwie.

2 października o godz. 20:00 czasu niemieckiego, a 21:00 czasu polskiego - został podpisany układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie. Przewidywano w nim ewakuacje ludności cywilnej, Niemcy przyznali też żołnierzom AK prawa kombatanckie. Bilans strat wyglądał następująco: Polacy - 150 tysięcy zabitych cywilów, 17 -18 tysięcy powstańców, 3 tysiące "berlingowców", kilkudziesięciu lotników polskich i alianckich; zniszczenie substancji materialnej miasta - w około 60 procentach. Niemcy 26 tysięcy zabitych i rannych, 200 zniszczonych i uszkodzonych czołgów i samochodów pancernych.


Paryż 1944

Zdecydowanie więcej szczęścia w kwestiach geopolitycznych mieli Francuzi. Francja była od początku czerwca 1944 roku wyzwalana przez armie anglo - amerykańskie, z udziałem regularnych wojsk francuskich, podporządkowanych gen. de Gaulle'owi. Przy planowaniu walk na terenie Francji przewidziano jednoczesność działań armii regularnych ze zbrojnymi akcjami ruchu oporu.

Przykładem tego rodzaju skutecznego współdziałania było powstanie paryskie, które trwało od 19 do 25 sierpnia 1944 roku. Lądowanie w Normandii i zbliżanie się wojsk sprzymierzonych, nacierających ku Sekwanie, pozwoliło francuskim partyzantom na uchwycenie przepraw na rzece i uniemożliwienie Niemcom uczynienia z Paryża silnego ośrodka oporu. Takie było militarne zalożenie zbrojnego wystąpienia.

Wybuch walk w Paryżu poprzedziły patriotyczne manifestacje, zapoczątkowane już w maju ulicznymi demonstracjami i strajkami. Przy tej okazji uwidoczniła się różnica w skali represywności niemieckiego systemu okupacyjnego na ziemi francuskiej, w porównaniu z realiami Generalnej Guberni, w której nie do pomyślenia było zorganizowanie strajku bądź demonstracji ulicznej, 14 lipca, w rocznicę zburzenia Bastylii, w dniu święta francuskiej lewicy, na ulice wyszło ponad sto tysięcy Paryżan do pierwszych starć z policją podporządkowaną kolaboracyjnemu rządowi "Państwa Francuskiego" z siedzibą w Vichy, 10 sierpnia proklamowano strajk kolejarzy.

Tego samego dnia, na rozkaz pułkownika Rol-Tanguya, wojskowego dowódcy powstania, partyzanci odcięli wszystkie drogi prowadzące do miasta. Następnego dnia zajęli pozycje wyjściowe do ataku. Przy tej okazji doszło do pierwszej wymiany strzałów. 17 sierpnia zostali uwolnieni więźniowie polityczni. Ludność spontanicznie wznosiła barykady. Zamykano urzędy i fabryki. Głównodowodzący niemieckiego garnizonu próbował nawiązać kontakt z walczącymi powstańcami, dążąc do rozejmu. Rokowania okazały się nieskuteczne. O pozytywnym dla walczących powstańców zakończeniu zmagań zadecydowało przybycie z pomocą 2 Dywizji pancernej gen. Leclerca, W tej sytuacji dowódca niemieckiego garnizonu podpisał 25 sierpnia akt bzwarunkowej kapitulacji. Wskutek starć kilkaset osób poniosło śmierć i zostało rannych. W walkach wzięli udział także Polacy: Polska Organizacja Walki o Niepodległość "Monika" czy ponad dwustuosobowy oddział im. S. Kubackiego, który zajął Bibliotekę Polską na wyspie św. Ludwika.


Praga 1945

Powstanie praskie, trwające w dniach 5 - 9 maja, kiedy finał wojny był już przesądzony, również zakończyło się powodzeniem militarnym i politycznym. Jego celem było zapobieżenie dewastacji miasta przez wycofujące się oddziały niemieckie. W latach powojennych niejeden złośliwy publicysta twierdził, iż podjęcie "w ostatniej chwili" walki z pokonanym już faktycznie przeciwnikiem służyło raczej leczeniu czeskich okupacyjnych kompleksów niż osiągnięciu realnych skutków militarnych. Ale to oczywiście bardzo złośliwa interpretacja zdarzeń. Na czele powstania stanęła konspiracyjna Czeska Rada Narodowa, natomiast jej komisją wojskową, czyli faktycznym dowództwem, kierował kapitan Nechansky. W powstaniu i poprzedzających je, podobnie jak w Paryżu, demonstracjach, uczestniczyło około 30 tysięcy ludzi. 4 maja zaczęto usuwać symbole władzy niemieckiej, otwierano więzienia. Kolejnego dnia powstańcy opanowali rozgłośnię radiową i zaczęli rozbrajać Niemców. Zdobyto dużo broni, czołgi, a nawet pociągi pancerne, Zbudowano kilkadziesiąt barykad.

Armia Czerwona zbliżała się do Pragi jako sojusznik. Emigracyjny rząd Benesza utrzymywał bardzo dobre stosunki z władzami w Moskwie. Ciężkie walki z oddziałami SS i Wehrmachtu w Pradze trwały kilka dni. Straty były porównywalne z paryskimi. Po dwóch dniach walk na pomoc Niemcom przybyły oddziały grupy armii "Mitte" feldmarszałka Schornera.

Ostatecznie jednak Niemcy, świadomi przegranej wojny i możliwości dostania się do radzieckiej niewoli, zawarli z powstańcami porozumienie, na mocy którego niemiecki garnizon opuścił Pragę 8 maja i wycofał się na zachód, na tereny zajęte przez 3 armię amerykańską. Tego samego dnia został podpisany akt bezwarunkowej kapitulacji Trzeciej Rzeszy, kończący wojnę w Europie. 9 maja do Pragi wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, konkretnie 3 i 4 Armia Pancerna Gwardii.

Do 1948 roku radziecki sojusznik starał się zachowywać pozory poszanowania czechosłowackiej suwerenności. Ale już w lutym 1948 roku w wyniku zamachu stanu władzę przejęli komuniści.


Wycofana wolność

Jak to już parokrotnie stwierdzono, w czasie ostatniej wojny większe znaczenie od narodowych aspiracji miały międzynarodowe ustalenia mocarstw na podziały na strefy wpływów oparte na militarnej sile regularnych wojsk.

Trzy powstania tabela