NL    PL link    ENG link

Dowgwillo_kop

Witamyblok wit|blok witNazwiskoblok wit|blok witHerbblok wit|blok witGenealogiablok wit|blok witKoligacjeblok wit|blok witAlbumy i wspomnieniablok wit|blok witHonor i Ojczyzna
Zdjęcia bezdomneblok wit| blok witAktualnościblok wit|blok witWarto przeczytaćblok wit|blok witWarto zobaczyćblok wit|blok witŻołnierze Wyklęciblok wit|blok witMatki Polkiblok wit
Polskie Kresyblok wit|blok witLekcja historiiblok wit|blok witŚpiewnik wileńskiblok wit|blok witPolecane witrynyblok wit|blok witBiblioteka

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Adam Dionizy Dowgwiłło

urodzony 25 maj 1836 r. w okolicy Wołmontowicze
zmarł pomiędzy 21.6.1895 i 16.3.1899r. w Kaszgarze

Rodzice

Dowgwiłło, Ignacy (20.8.1812 - ?)
matka nieznana

Żona

Anna Andrejewna


Życiorys

Pracował dla kolei Warszawsko-Petersburgskiej. W maju 1862 r. złożył prośbę o przyjęcie do klasztoru karmelitów.

W powstaniu styczniowym przyłączył się do powstałego w Podbrzeziu w powiecie szawelskim oddział powstańczego zorganizowanego przez księdza Antoniego Mackiewicza*, tak zwanego Pułkiem Podbrzeskim. Wraz z 12-oma powstańcami zostal skazany na zesłanie z wyroku sądu z dnia 31.7.1863r. Lista skazanych wyglądała następująco:i:
1. Karol Ciempłoński, szlachcic z powiatu poniewieżskiego, 31 lat
2. Feliks Zaleski, szlachcic z powiatu wiłkomirskiego, 19 lat
3. Adam Dowgwiło, szlachcic z powiatu szawelskiego, 26 lat
4. Józef Kamiński, szlachcic z powiatu kowieńskiego, 15 lat
5. Nikodem Szemprowski, szlachcic z powiatu wiłkomierskiego , 18 lat
6. Kazimierz Gotlem, mieszczanin z Kiejdan, 19 lat
i chrześcijanie [chłopi] z powiatu poniewiżskiego
7. Szczepan Juszko, , 30 lat
8. Józef Dombrowski, 20 lat
9. Kazimierz Matajtis, 25 lat
10. Aleksander Krasowski, 20 lat
i chrześcijanie z powiatu wiłkomirskiego
11. Józef Plijano, 17 lat
12. Dominik Zinkiewicz, 19 lat
i chrześcijan z powiatu szawelskiego
13. Franciszek Mikulicz, 17 lat

W archiwach Gubernii Tomskiej znajduje się nastepujący dokument z powyżej wymienionymi informacjami:
Фонд Ф-3, опись 36, ОЦ
Томское губернское правление. Экспедиция о ссыльных 1 стол.
дело 299.
О доставлении начальнику губернии сведений о всех политических преступниках, 1863 г., 749 стр.

Выписка дела полевого суда от 31 июля 1863 года над пленными из мятежной шайки ксендза Мацкевича: дворяне из шляхты уездов – Паневежского Карп Цемнолонскiй, 31 год, Вилькомiрского Феликс Заллескiй, 19 лет, Шавельского Адам Довгвило, 26 лет, и Ковенского Иосиф Каминскiй, 15 лет, однодворец Вилькомiрского уезда Никодим Шемпровскiй, 18 лет, мещанин м. Клiдян Казимiр Готлем, 19 лет, и крестьяне уездов: Поневежского Степан Юшко, 30 лет, Iосиф Домбровскiй, 20-ти, Казимiр Матайтин, 25-ти и Александр Красовскiй, 20 лет, Вилькомiрского Iосиф Плiяно, 17-ти и Доминик Зинкевич, 19 лет и Шавельского Францтишек Микулич, 17 ти.

Z dokumentów Heroldii Kowieńskiej wynika, że na Syberii przebywał od 1864 r., chociaż jego oficjalne skazanie za przestępstwa polityczne zostaje potwierdzone dokumenten z 1873r. Najpierw przebywał w regionie Maryńskim potem Tomskim, a od 1885 r. w mieście Kaszgar.
Na Liście uczestników powstania 1863-1864 r. zesłanych na Zachodnią Syberię znajduje się następujący wpis:
Догвиль Адам Игнатьев – муж., 31 год на 1870 г., дворянин, сослан с лишением прав на жительство, с 1864 г. находился в Мариинском округе, после в Томске, семьи не имеет. ГУ ГАОО. ф. 3 Оп. 6. д. 10388. Л. 358 об.–359.
Oto wolne tłumaczenie tego tekstu:
Do[w]gwilłło Adam syn Ignacego - mężczyzna, 31 lat po 1870 roku; szlachcic; zesłany z dożywotnim pozbawieniem praw; od 1864 roku znajdował się w Maryńskim regionie, potem w Tomskim; rodziny nie posiada.

Znany szwedzki odkrywca, topograf, geograf i fotograf Sven Anders Hedin (1865-1952) podczas swojej pierwszej ekspedycji po Azji Środkowej w latch 1893-1897, zatrzymał się w maju i czerwcu 1894 r. w Kaszgarze. Tam też wiele czasu spędził w towarzystwie Adama Ignatjewa Dowgwiłło (w książce zapisane jako Dogvillo). Najwyraźniej znał ga już z poprzedniej wizyty w tym mieście. Z tego źródła dowiadujemy się, że Adam podczas Powstania Styczniowego był posądzony o współudział przy powieszeniu rosyjskiego popa za co został zesłany na Sybir. W samym Karzgarze przebywał w 1885 roku, a na Syberii trzydzieści lat. Autor książki widział po raz ostatni Adama 21 czerwca 1895 r. Z tego wniosek że zmarł pomidzy 21.6.1895 i 16.3.1899. O jego możliwym małżeństwie nie ma w książce wzmianki. Oto jak Hedin opisuje jego wygląd: "Był pięknym starym człowiekiem, z gładko ogoloną twarzą i śnieżno białymi włosami, ubrany był tylko na biało, nosił różaniec z krzyżem i wyglądał jak prawdziwy kardynał." [tłumaczenie własne]

Sprawa jego małżeństwa jest trochę tajemnicza. W jednym z dokumentów heroldii jest napisane, że na podstawie rozporządzenia nr.1559 z 2.4.1886 r. Adam wystąpił z prośbą o zezwolenie mu podjęcia służby państwowej lub społecznej. Poczym dodano tekst:Do[w]giłło ma żonę Annę Adrejewną i datę 23.4.1886 r. Tajemniczość tej sprawy polega na tym, że po tej dacie nigdzie w dokumentach czy opowieściach Hedina jej postać nie występuje.

Heroldia Kowieńska założyła 16.3.1899 r. osobną teczke z powodu zgonu Adama Dionizego w związku z wyznaczeniem kuratora dla zarządzania majątkiem Adama Dionizego z powodu jego zgonu. Teczkę zamknięto 5.8.1909r. w związku z zakończeniem sprawy. W tej teczce znajdują się dwa dokumenty dotyczące kasy pomocy szlacheckiej.

Żródła:
1. Fotokopie dokumentów Heroldii Kowieńskiej znajdujące się w Archiwum Aktów Dawnych w Wilnie;
2. Lista uczestników powstania 1863-1864 r. zesłanych na Zachodnią Syberię wg. materiałów M.S. Anatolewny (Omsk 2005r.) opracowanie
Elżbieta Sieczkowska i Janusz Stankiewicz.
3. Powstanie 1863-1864 na Litwie i Białorusi. Listy politycznych więźniów. [http://kdkv.narod.ru/1864/; zapisany pod nazwiskiem Rowgwillo]
4. "Trough Asia" by Sven A. Hedin; Harper & Brothers1898-1899
5. "My life as an explorer" by Sven Hedin; New York 1926

Dla zainteresowanych TUTAJ własne tłumaczenie fragmentów książek S.A. Hedina wzbogacone zdjęciami samego autora zrobione w latach 1893-1897, w których jest mowa o Adamie Dionizym Dowgwiłło.

 
Na Syberie_Szereszewski

"Na Syberię"  drzeworyt W. Schereschewskiego

* Antoni Mackiewicz (1827/1828?-1863)

Ksiądz i jeden z przywódców Powstania Styczniowego na Litwie jest patronem małej ulicy na Pradze Płn. położonej wzdłuż linii kolejowej, stanowiącej w tym miejscu granicę dzielnicy. 
Urodzony w Cytowianach na Litwie (pow. Rosienie, Żmudź) w rodzinie szlachcica zaściankowego, zatem dość ubogiej. Jako 12-latek dostał się do gimnazjum w Wilnie, gdzie pomagali mu zakonnicy z zakonu karmelitów, ponadto dorabiał korepetycjami. Szkołę prawdopodobnie ukończył około 1848 r. i udał się do Kijowa w celu podjęcia studiów na tamtejszym uniwersytecie. Nie jest jednak jasne, co studiował. 
W 1850 wstąpił do seminarium duchownego w Worniach (Żmudź). Po otrzymaniu święceń był wikariuszem w Krakinowie (1855), a następnie prowadził - aż do wybuchu powstania - kościół filialny w Podbrzeziu (parafia Surwiliszki, Żmudź).
Jako ksiądz podejmował w swoich kazaniach także problematykę społeczną. Dążył do poprawy położenia chłopów przez likwidację pańszczyzny i demokratyzację ustroju, jak również pragnął, aby lud litewski mógł sam określić swoją postać polityczną. W ówczesnych realiach oznaczało to wejście na drogę walki z carską Rosją. Mackiewicz nawiązuje kontakty z przywódcami konspiracji niepodległościowej (tzw. czerwoni) na Litwie: Zygmuntem Sierakowskim i Konstantym Kalinowskim. Na wieść o wybuchu powstania w Królestwie (22 I 1863), Antoni Mackiewicz samorzutnie przystępuje do tworzenia oddziału powstańczego ("partii"). W początkach marca 1863 odczytał w kościele w Podbrzeziu manifest Rządu Narodowego i wraz z 250 ochotnikami, przeważnie stanu chłopskiego ("pułk podbrzeski"), ruszył do puszczy krakinowskiej, zapoczątkowując powstanie na Litwie.
Pierwsza potyczka pod Megianami (27 III 1863) była sukcesem, choć obnażyła zarazem słabość partyzantki - część nie mających żadnego doświadczenia bojowego chłopów uciekła z pola walki. Następnie Mackiewicz na czele 120 żołnierzy przyłączył się do sił Z. Sierakowskiego, któremu się podporządkował (Sierakowski był powstańczym naczelnikiem wojskowym guberni kowieńskiej). Brał udział w zwycięskim dla powstańców starciu pod Ginietyniami (21 IV). Po przyłączeniu się do nich kilku innych "partii", oddział Sierakowskiego urasta do 2500 ludzi. Mackiewicz, dowodząc jednym z batalionów, przeprowadza na rozkaz Sierakowskiego konfiskaty rosyjskich kas powiatowych i pali archiwa. Bierze udział w 3-dniowej bitwie pod Birżami (7-9 V), w której zostaje rozbity oddział Sierakowskiego, a on sam wzięty do niewoli i zabity. Po tej klęsce Mackiewicz ze swoim oddziałem przyłącza się do "partii" I. Laskowskiego. Obaj odparli rosyjski atak pod Cytowianami (6 VI), ale doznają porażek pod Żoginiami (18 VI) i Montwidami (24 VI). Wówczas Mackiewicz rozpoczyna działania samodzielnie z własną "partią", staczając szereg potyczek.

19 X doznaje porażki pod Świętobrością, a 26 XI - pod Gojżewką. Jego oddział zostaje rozbity, a on sam, ukrywając się w lasach, nawiązuje kontakt z działającymi jeszcze dowódcami powstańczymi. Wobec rozbicia powstańczej struktury cywilnej na Litwie (będącej oparciem dla oddziałów leśnych - tzw. Wydział Zarządzający Prowincjami Litwy z J. Gieysztorem, już wówczas skazanym na katorgę) nastąpiła utrata kontaktu z Rządem Narodowym. Był nim wtedy jednoosobowo Romuald Traugutt, ostatni dyktator powstania. Działający jeszcze dowódcy powstańczy wysyłają A. Mackiewicza do Warszawy z żądaniem dostaw broni oraz informacji o położeniu ogólnym. W drodze do Warszawy Mackiewicz zostaje 17 XII schwytany nad Niemnem przez żołnierzy rosyjskich. Odstawiony do Kowna stanął przed sądem wojennym. W śledztwie zachował się godnie, oświadczając, że walczył o ziemię i prawa obywatelskie dla ludu litewskiego oraz o to, aby mógł sam określić swoją przyszłość polityczną.

Sąd wojenny skazał go na karę śmierci, którą wykonano przez powieszenie 28 XII 1863 w Kownie. Już za życia był otoczony legendą wśród ludu litewskiego, który długo nie chciał wierzyć w jego śmierć. Pozostaje w tradycji - tak w Polsce jak i na Litwie - jako bohater walk o wyzwolenie narodowe i poprawę losu chłopów. 

Tomasz Szczepański
Literatura: S. Kieniewicz "Powstanie Styczniowe" (Warszawa 1972); Polski Słownik Biograficzny t.XIX (Warszawa 1974)